Yapay zekâ (YZ) hemen her sektörde iş süreçlerini değiştirmeye başlamış durumda. Rutin ve tekrar eden görevler, hangi sektörde olursa olsun, otomasyona en açık alanlar olarak öne çıkıyor. Özellikle veriye dayalı ve dil tabanlı işler YZ tarafından devralınabiliyor. Örneğin finans sektöründe kredi onay işlemleri ve evrak kontrolü gibi görevlerin %81’e varan oranlarda otomasyona uygun olduğu raporlanmıştır. Benzer şekilde tele-pazarlama işlerinde görevlerin %68’i, istatistik asistanlığı işlerinin %61’i ve banka memurlarının işlerinin %60’ı AI ile otomasyona elverişlidir. Buna karşılık, karmaşık insani etkileşim gerektiren veya fiziksel beceri ve yaratıcılık isteyen işler şimdilik daha dirençli görünmektedir. Nitekim bazı uzmanlar, sağlık veya eğitim gibi alanların insan temasına dayalı yanları sayesinde kısa vadede YZ’ya daha dirençli olacağını belirtmektedir.
Sektör bazında YZ’nın tehdit ettiği başlıca alanlar ve işler şöyle özetlenebilir:
- Ofis ve İdari İşler: Veri girişi, randevu planlama, belge sınıflandırma gibi tekrarlı ofis görevleri YZ destekli yazılımlar ve sohbet robotları tarafından hızla devralınmaktadır. Bir raporda, idari destek alanındaki görevlerin %60’ının otomatikleştirilebilir olduğu belirtilmiştir. Şirketler, yapay zekâ tabanlı robotik süreç otomasyonu ile veri girişi ve kayıt tutma gibi işleri insan yerine yazılımlara yaptırmaya başlamıştır. Sonuç olarak, veri girişi elemanları, sekreterler ve yönetici asistanları gibi pozisyonlar yüksek risk altındadır.
- Finans ve Muhasebe: Muhasebe kayıtları, defter tutma, finansal raporlama ve temel veri analizi görevleri yapay zekâ için oldukça uygun alanlardır. Bloomberg gibi finans platformlarına entegre edilen YZ araçları, insanlardan daha hızlı hesaplama yapıp rapor üretebilmektedir. JPMorgan CEO’su Jamie Dimon, bankacılıkta rutin işlemlerin otomasyonuyla 2030 yılına kadar analitik rollerin %20’sinin risk altında olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle muhasebeciler, finansal analistler ve banka gişe görevlileri gibi roller önemli ölçüde dönüşüm baskısı altındadır.
- Müşteri Hizmetleri ve Çağrı Merkezleri: Çağrı merkezi operatörleri, müşteri hizmetleri temsilcileri ve telefonda satış/pazarlama yapanlar, yapay zekâ destekli sohbet botları ve otomatik çağrı sistemleri nedeniyle tehlike altındadır. Halihazırda yapay zekâ tabanlı sohbet botları müşteri sorularını yanıtlayabilmekte ve rutin çağrıları yönetebilmektedir. Kamu Politikaları Araştırma Enstitüsü’nün 2024 çalışması, idari görevlerin %60’ının otomasyona uygun olduğunu ortaya koymuştur.Türkiye’de çağrı merkezi sektöründe 2023 itibarıyla 167 binin üzerinde çalışan vardır ve bu kişiler özellikle YZ tabanlı otomasyonla değişime uğrayabilecek bir iş kolundadır. YZ’nin doğal dil işleme yetenekleri geliştikçe, tekrarlayan müşteri destek işleri yakın vadede insana daha az ihtiyaç duyacak hale gelmektedir.
- Üretim ve Endüstri: Fabrika üretim hatları, montaj işleri ve kalite kontrol gibi görevler uzun zamandır otomasyonun hedefindedir. Endüstriyel robotlar, insan işçilerin yerini giderek alıyor ve bu trend YZ ile daha da hızlanıyor. Oxford Economics’in bir raporuna göre 2030 yılına kadar dünya çapında üretim sektöründe 20 milyon pozisyon robotlar nedeniyle ortadan kalkabilir, bu da sektörü mevcutten %8,5 daha küçük hale getirebilir. Özellikle düşük vasıflı ve tekrara dayalı üretim işleri (ör. montaj hattı işçileri) risk altındadır. Öte yandan, bakım/onarım, inşaat gibi fiziksel emek yoğun işler kısa vadede YZ’den daha az etkilenecek gibi durmaktadır çünkü bu alanlarda tam otomasyon hem teknik olarak zordur hem de maliyetlidir.
- Sağlık: Sağlık sektöründe yapay zekâ, tıbbi görüntüleme teşhisi (radyoloji), hastalık teşhisinde karar destek ve ilaç keşfi gibi alanlarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu durum, özellikle rutin tanı koyma işlerinde yapay zekânın doktorlara alternatif olabileceği endişesini doğuruyor. Örneğin, bazı araştırmalar YZ destekli sistemlerin röntgen ve MR gibi görüntülerde belirli anomalileri insan radyologlara yakın doğrulukla tespit edebildiğini göstermiştir. Ancak sağlık sektörü, insan dokunuşunun kritik olduğu bir alan olarak görülüyor. Stanford Üniversitesi’nden Prof. Curtis Langlotz’un dediği gibi, “YZ radyologların yerini almayacak, fakat YZ kullanan radyologlar kullanmayanların yerini alacak”. Bu ifade, yapay zekânın doktorların tamamen yerini almaktan ziyade onların verimliliğini artıran bir araç olacağını vurgular. Yine de, radyoloji teknisyenleri ve patoloji uzmanları gibi yoğun görüntü ve veri analiziyle uğraşan uzmanlıklar YZ ile dönüşüme uğrayabilir. Öte yandan hemşirelik, fizyoterapi, cerrahi asistanlık gibi yüksek derecede insani beceri ve empati gerektiren işler, YZ’dan daha az etkilenmeye devam edecek gibi gözükmektedir.
- Eğitim: Eğitim alanında yapay zekâ, kişiselleştirilmiş eğitim yazılımları, akıllı öğretici sistemler ve otomatik sınav değerlendirme gibi uygulamalarla destek rolü oynuyor. Örneğin, bazı platformlar öğrencilerin performansını izleyip eksik oldukları konuları tespit ederek onlara özel içerik sunabiliyor; hatta metin tabanlı YZ sistemleri (ChatGPT gibi) öğrencilere rehberlik edebiliyor. Bu gelişmeler, öğretmenlerin özellikle içerik aktarımı ve ölçme-değerlendirme ile ilgili rutin işlerini azaltabilir. Ancak eğitimde öğretmenin rolü sadece bilgi aktarmak olmadığından (rehberlik, motivasyon, sınıf yönetimi gibi), YZ’nın bu sektörde destekleyici bir teknoloji olması ve öğretmenleri tamamen ikame etmemesi bekleniyor. Nitekim YZ’nın eğitim sektöründe benimsenmesi, öğretmenlerin analitik düşünme, yaratıcı içerik geliştirme ve teknolojik araçları kullanma becerilerini daha da önemli hale getiriyor. Dolayısıyla eğitim sektörü YZ’dan etkilenmekle birlikte, tamamen otomasyonun hakim olacağı bir alan olarak görülmüyor.
- Medya ve İçerik Üretimi: Gazetecilik, reklam metni yazarlığı, sosyal medya içerik üretimi gibi alanlar da YZ’nın etkisini hissetmektedir. Gelişmiş dil modeli tabanlı yapay zekâlar, basit haber metinleri yazabiliyor, ürün açıklamaları veya pazarlama metinleri oluşturabiliyor. İstanbul Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Kemal Bıçakcı, “eğer yaptığınız iş sosyal medya içeriği üretmek gibi rutin işlerdense, bunlar çok daha hızlı bir şekilde yapay zekâ tarafından yapılabilir olacak” diyerek bu duruma dikkat çekiyor. Medya sektöründe dijital içerik editörleri, çevirmenler ve temel düzeyde metin yazarı pozisyonları YZ araçlarıyla dönüşüm geçiriyor. Örneğin bazı haber ajansları finans ve spor verilerini kullanarak otomatik olarak maç raporları veya piyasa haberleri üreten algoritmalar kullanıyor. Bununla birlikte, araştırmacı gazetecilik, derin analiz ve özgün yaratıcılık gerektiren içerikler hala insan uzmanlığını gerektirmekte ve bu alanlar YZ’ya daha dirençli kalmaktadır.
Özetle, yapay zekânın sektörel etkisi rutin, tekrar eden ve öngörülebilir görevlerde yoğunlaşıyor. Veri işleme, kural bazlı karar alma ve dijital etkileşim gerektiren işler tehlike altındayken; insan becerisi, yaratıcılığı ve bedensel emeğiön plana alan işler görece daha güvende. Ancak her sektörde işlerin doğası değişiyor: YZ teknolojiyi benimseyebilen çalışanları daha üretken kılarken, aynı iş kolunda eski yöntemlerle çalışanlar için risk oluşturuyor. Örneğin finans, sağlık, hukuk gibi beyaz yaka alanlarda YZ, işlerin tamamen ortadan kalkmasından ziyade insan-robot işbirliği şeklinde bir dönüşüm getiriyor; bu da bu alanlardaki çalışanların becerilerini güncellemelerini zorunlu kılıyor.
Kaynakça
- World Economic Forum (2020). The Future of Jobs Report 2020 – Press Release. WEF
- World Economic Forum (2023). Jobs of Tomorrow: Large Language Models and Jobs – Whitepaper. WEF
- Forbes Türkiye (2025). “Yapay zeka iş yerlerini ele geçirirken ilk vazgeçilecek meslekler”.
- Anadolu Ajansı (2024). “Yapay zeka teknolojisi rutin iş yapanları işsiz bırakabilir” – Prof. Dr. Kemal Bıçakcı Röportajı
- Nature (2019). “Rise of Robot Radiologists”
- Bloomberg (2019). “Robots May Displace 20 Million Manufacturing Jobs by 2030” – Oxford Economics Rapor Haberi
- NTV (2023). “2025 yılının gözde meslekleri” haberi
Yorum bırakın